نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
2 استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Sustainable management and environmental stability are becoming increasingly important for firms seeking to balance economic goals with social responsibilities. The main objective of this study is to investigate the effect of sustainable management and a firm’s environmental stability on the relationship between cost stickiness, investment efficiency, and profit transparency in the firms listed on the Tehran Stock Exchange. To achieve the research objectives, the research hypotheses were tested based on a statistical sample of 110 firms during 10 years from 2014 to 2023 using the combined data estimation method with EViews software. The results show cost stickiness has a negative relationship with profit transparency and investment efficiency in the studied firms, and environmental stability can weaken this negative relationship. Also, sustainable management has a positive and significant relationship with profit transparency and investment efficiency. Still, based on the results, it is not possible to confirm the effect of sustainable management on the negative relationship between cost stickiness, profit transparency, and investment efficiency. Since the more asymmetric cost behavior of firms, more information uncertainty of firms, and more discretionary choices of managers, the results of this research can provide managers, investors, and policymakers with a better understanding of the performance and firms policies.
Introduction
In the current challenging economic environment, although firms have always been under pressure to reduce short-term costs, traditional approaches have often ignored the long-term impact on operational sustainability, human resources, and integration with the larger business goals. Consequently, sustainable management and environmental sustainability have emerged as pivotal elements for organizations aiming to integrate present operations with long-term objectives, thereby ensuring financial sustainability. A sustainable management approach, centered on the optimal allocation of resources, has been demonstrated to result in several key benefits. Chief among these is the capacity to effectively control costs and reduce waste. Additionally, such an approach catalyzes the adoption of more sustainable operating practices. In this context, the phenomenon of cost stickiness (asymmetric costs) as an indicator of inefficiency in resource allocation and cost management can be considered a threat to achieving sustainability goals. In this regard, the primary objective of this study is to investigate the impact of sustainable management and environmental sustainability of the firm on the relationship between cost stickiness, investment efficiency, and profit transparency in firms listed on the Tehran Stock Exchange.
Methods & Material
The present research can be classified as both a multiple correlation and a post-event study. The research population comprises all firms admitted to the Tehran Stock Exchange between the beginning of 2014 and the end of 2023. For the statistical sample to be an appropriate representation of the desired statistical population, the screening method has been employed. Consequently, to achieve the research objectives, the hypotheses were tested based on a statistical sample comprising 110 firms using the combined data estimation method with EViews. The data for this research has been collected by referring to the audited financial statements, the published official reports, a database of the Tehran Stock Exchange, and the Rahavard software.
Findings
The present study examined five primary hypotheses. The objective of the first hypothesis is to assess the impact of cost stickiness on profit transparency. The findings indicate that cost stickiness exerts a detrimental influence on profit transparency. In summary, cost stickiness, arising from asymmetric cost behavior, is influenced by the firm's conditions. This phenomenon is evident in financial statements and directly impedes transparency in firm information. Firms must prioritize not only financial performance metrics but also non-financial performance indicators, including environmental, ethical, and social considerations. The second and fifth hypotheses examined the effect of sustainable management on the relationship between cost stickiness and profit transparency and the relationship between cost stickiness and investment efficiency. However, the findings of this study did not corroborate the hypotheses derived from previous research, which anticipated an association between sustainable management and the nexus of cost stickiness, profit transparency, and investment efficiency. It is noteworthy that the competitive structure of the Iranian market, which is predominantly characterized by state-owned enterprises, has led to a reduction in the pressure for financial transparency. The rejection of hypotheses related to sustainable management can be attributed to the aforementioned factors, as well as the weakness of institutional incentives. Furthermore, the fourth hypothesis posits that cost stickiness exerts a detrimental influence on the investment efficiency of firms. The third and sixth hypotheses of the study posit that environmental stability in the firms under study weakens the negative relationship between cost stickiness, profit transparency, and investment efficiency. However, studies related to asymmetric cost behavior have presented various logics for the cause of cost asymmetry. One such logic is the strategic decision-making of managers considering the uncertainty of future demand. The underlying logic is that asymmetric cost behavior is the result of decision-making that reflects the business environment of the firm and the structural characteristics of the industry to which the firm belongs. The additional logic applied is that asymmetric cost behavior manifests in the process through which managers pursue their private interests and utility. In the context of the Iranian economy, sanctions and currency fluctuations have led to an intensification of environmental uncertainty, thereby strengthening managers' motivation to make conservative decisions. In such circumstances, environmental stability within industries characterized by predictable macro policies has facilitated the alignment of cost stickiness with performance indicators, thereby reducing resource adjustment costs. The hypotheses posit that cost stickiness in the firms under study is the result of managers' deliberate decisions. In periods of sales decline, some managers consider this decline to be temporary and predict an imminent return to previous sales levels. Consequently, they deliberately prefer to maintain resources related to operational activities during periods of sales decline. This strategy emerges because the exhaustion of resources in response to a decline in sales, and the subsequent necessity to reacquire them when sales recover, results in increased costs for the firm over time. It has been demonstrated that an increase in activity results in greater financial expenditure than a decrease in activity. Instabilities have been shown to reduce the return on assets and increase the cost of external financing. This, in turn, has been demonstrated to exacerbate the financial constraints of firms. Consequently, the incentive to withhold transparency in accounting information is increased.
Conclusion & Results
The findings of the research indicate that cost stickiness exerts a detrimental effect on profit transparency and investment efficiency. Therefore, firm owners, especially board members, are advised to consider conflict of interest when monitoring the behavior of managers, because cost stickiness is created at the will and according to the strategies of managers, and this directly affects the transparency of financial statement information. Consequently, it can directly impact shareholder decision-making processes, influencing the price and value of the firm. Moreover, the occurrence of this event can potentially lead to future financing challenges for the firm. Conversely, shareholders are counseled to exercise prudence when allocating capital to enterprises that demonstrate cost stickiness, as the information disseminated by these entities differs from that of analogous enterprises with less pronounced cost stickiness. This disparity in information quality can directly influence shareholders' assessments of the enterprise's condition.
کلیدواژهها [English]
با گسترش روزافزون فرآیند جهانیسازی اقتصاد و توسعۀ فعالیتهای بینالمللی بنگاههای اقتصادی، مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتها (CSR) به یکی از ارکان اساسی مدیریت سازمانی در عصر حاضر تبدیل شده است. ذینفعان، از جمله سرمایهگذاران و مصرفکنندگان، امروزه بیش از گذشته خواستار شفافیت عملیاتی در تمامی جنبههای فعالیت شرکتها هستند؛ امری که به گسترش روزافزون فعالیتهای مسئولیت اجتماعی انجامیده است. مسئولیت اجتماعی شرکتی به عنوان چارچوبی تعریف میشود که در آن سازمانها داوطلبانه در تصمیمگیریهای خود، بهبود شرایط اجتماعی و حفظ محیطزیست را مدنظر قرار میدهند (مرانی و همکاران، ۱۴۰۰). این رویکرد شامل اتخاذ تصمیمهای راهبردی با در نظرگیری توأمان الزامات تولید و منافع جامعه در سطح کلان، از جمله جوامع محلی است (Azizi et al., 2023; Vuong & Bui, 2023). در این راستا، شرکتها نه فقط بر بیشینهکردن سود سهامداران متمرکز میشوند، بلکه به دنبال توسعۀ راهبردهایی هستند که همزمان مزیت رقابتی ایجاد کنند و پیامدهای مثبت اجتماعی-محیطی به همراه داشته باشند؛ از این رو، امروزه اولویتبندی انتظارات ذینفعان در قالب مدیریت پایدار، به عاملی کلیدی در افزایش ارزش شرکتی تبدیل شده است.
در شرایط چالشبرانگیز اقتصادی کنونی، اگرچه شرکتها همواره تحت فشار کاهش هزینههای کوتاهمدت بودهاند، رویکردهای سنتی غالباً تأثیر بلندمدت بر پایداری عملیاتی، منابع انسانی و یکپارچگی با اهداف کلان کسبوکار را نادیده گرفتهاند. در این میان، مدیریت پایدار و ثبات محیطی به عناصر محوری برای سازمانهایی بدل شدهاند که به دنبال تلفیق عملیات جاری با اهداف بلندمدت و تضمین پایداری مالی هستند (Akhlaghi Yazdinejad et al., 2024; Ahmad et al., 2024). مدیریت پایدار با محوریت تخصیص بهینۀ منابع، نه فقط به کنترل مؤثر هزینهها و کاهش ضایعات میانجامد، بلکه بسترساز اتخاذ شیوههای عملیاتی پایدارتر نیز است (Wang et al., 2022). در این چارچوب، پدیدۀ چسبندگی هزینه (هزینههای نامتقارن) به عنوان شاخصی از ناکارآمدی در تخصیص منابع و مدیریت هزینهها، میتواند تهدیدی برای دستیابی به اهداف پایداری قلمداد شود. این مفهوم که به عدم تقارن تغییرات هزینهها نسبت به نوسانات درآمد اشاره دارد (Ibrahim et al., 2022)، تأثیری معنادار بر فرآیندهای تصمیمگیری مدیریتی و ارزیابیهای سهامداران دارد (Rounaghi et al., 2021). از سوی دیگر، افزایش چسبندگی هزینهها با تشدید عدم قطعیت اطلاعاتی و گسترش دامنۀ اختیارات مدیران، ممکن است همبستگی منفی با شفافیت سود ایجاد کند؛ موضوعی که لزوم واکاوی دقیقتر این روابط را نمایان میکند.
در این میان، شفافیت گزارشگری مالی، بهویژه در حوزۀ سود و زیان، نقش محوری در تقویت مسئولیتپذیری شرکتها و جلب اعتماد ذینفعان ایفا میکند. اورتگا و همکاران (2020) باور دارند شفافیت سود نه فقط ابزاری در ایجاد اعتماد است، بلکه برای شرکتهای متعهد به ثبات محیطی الزامی محسوب میشود ( Ortega-Rodríguez et al., 2020). این شفافیت، با ارائۀ تصویری دقیق و بیطرفانه از عملکرد مالی، امکان اتخاذ تصمیمهای آگاهانه در راستای سرمایهگذاریهای پایدار را فراهم میکند (عبدلی و همکاران، ۱۳۹۹). درهمتنیدگی این مفهوم با کارایی سرمایهگذاری به عنوان معیاری از بهرهوری تخصیص منابع، از آن نظر حائز اهمیت است که سرمایهگذاریهای ناکارآمد ممکن است مانع تحقق اهداف زیستمحیطی و اجتماعی شوند (Li & Huang, 2023). مطالعاتی مانند پژوهش رونقی و همکاران (2021) نشان میدهند شرکتهای با سطوح بالای چسبندگی هزینه، در کنترل منابع عملیاتی و اجرای پروژههای پایدار با دشواری مواجه هستند، در حالی که کارایی سرمایهگذاری بهینه مسیری برای کاهش ردپای زیستمحیطی و تضمین رشد بلندمدت فراهم میکند (Rounaghi et al., 2021).
اهمیت بررسی رابطۀ بین چسبندگی هزینه، کارایی سرمایهگذاری و شفافیت سود در چارچوب مدیریت پایدار و ثبات محیطی، ریشه در چالشهای پارادایمی عصر حاضر دارد؛ عصری که در آن، سازمانها نه فقط موظف به خلق ارزش اقتصادی هستند، بلکه ناگزیر از پاسخگویی به الزامات پیچیدۀ زیستمحیطی، اجتماعی و حاکمیتی هستند. شکاف پژوهشی موجود در این حوزه، به ویژه در بستر اقتصادهای در حال توسعه مانند ایران، از دو جنبۀ کلیدی قابل تبیین است: نخست، نبود درکی جامع از مکانیسمهای اثرگذاری متغیرهای مالی-حسابداری (مانند چسبندگی هزینه) بر شاخصهای پایداری سازمانی و دوم، کمبود شواهد تجربی دربارۀ نقش تعدیلگری ثبات محیطی در تعدیل تنشهای بین کارایی عملیاتی و مسئولیتپذیری اجتماعی. با توجه به نقش بازارهای مالی به عنوان محرک تخصیص منابع اقتصادی (ولی زاده لاریجانی و ایران پور، 1403)، درک تعامل میان چسبندگی هزینه، شفافیت سود و کارایی سرمایهگذاری در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران میتواند بینشهایی ارزشمند برای سیاستگذاران، مدیران و سرمایهگذاران فراهم آورد. این پژوهش با تمرکز بر این روابط و بررسی نقش تعدیلگری مدیریت پایدار و ثبات محیطی، در پی پُرکردن خلأ پژوهشی در زمینهای است که تا کنون کمتر در بستر اقتصادهای در حال توسعه مورد کنکاش قرار گرفته است.
از جنبۀ نظری، چسبندگی هزینه به عنوان بازتابی از رفتار نامتقارن مدیران در تعدیل منابع، میتواند نشانگر تضاد منافع (نظریۀ نمایندگی) یا محدودیتهای شناختی (نظریۀ رفتاری) در فرآیند تصمیمگیری باشد. این پدیده در شرکتهای با تمرکز بر مدیریت پایدار، پیامدهایی دوگانه ایجاد میکند: از یک سو، مقاومت در کاهش سریع هزینهها ممکن است حفاظت از منابع انسانی و زیستمحیطی را تقویت کند (نظریۀ ذینفعان)، و از سوی دیگر، تخصیص ناکارآمد منابع میتواند به کاهش بهرهوری سرمایهگذاری و تضعیف شفافیت مالی منجر شود (Chen et al., 2024). این دوگانگی لزوم واکاوی شرایطی جدید را آشکار میکند که تحت تأثیر ثبات محیطی (مانند قوانین تنظیمگرایانه یا ثبات سیاسی)، جهتگیری این رابطه را تعدیل میکند. از جنبۀ کاربردی، در اقتصادهایی با بازارهای مالی در حال گذار مانند ایران که با چالشهایی مانند نوسانات نرخ ارز، تحریمها و فشارهای تورمی مواجه هستند، مدیریت همزمان هزینهها و سرمایهگذاریهای پایدار به معمایی پیچیده تبدیل شده است. پژوهشهای پیشین در بسترهای توسعهیافته (مانند Hartlieb & Loy, 2022) نشان میدهند شفافیت سود زیاد میتواند اثرات منفی چسبندگی هزینه را بر بازدهی تعدیل کند، اما در محیطهای ناپایدار، این مکانیسم ممکن است به دلیل عدم اطمینان سیاستی و ضعف نهادهای ناظر، کارایی خود را از دست بدهد. این موضوع ضرورت بومیسازی پژوهش را با درنظرگیری شرایط منحصربهفرد کشور دوچندان میکند. همچنین، بر اساس گزارش مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۱، فقط ۱۸% از شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران گزارشهای پایداری مبتنی بر استانداردهای جهانی (GRI) منتشر کردهاند که نشاندهندۀ شکاف عمیق در شفافیت سود و مسئولیتپذیری اجتماعی است. از سوی دیگر، دادههای بانک مرکزی حاکی از آن است که نرخ رشد سرمایهگذاری در پروژههای سبز طی پنج سال اخیر به طور میانگین ۷% بوده است، در حالی که این نرخ در کشورهای همسایه مانند ترکیه به ۱۵% میرسد. همچنین، گزارش سازمان جهانی کار (ILO) در ۲۰۲۴ تأیید میکند هر ۱۰% افزایش در شفافیت سود موجب ۶% کاهش هزینههای نمایندگی در پروژههای پایدار میشود. این آمارها ضرورت واکاوی علمی رابطۀ بین متغیرهای پژوهش را بیش از پیش آشکار میکند؛ از این رو، این پژوهش به دنبال بررسی تأثیر مدیریت پایدار و ثبات محیطی بر رابطۀ چسبندگی هزینهها با کارایی سرمایهگذاری و شفافیت سود شرکتهاست.
پژوهش حاضر بر اساس یک چارچوب نظری یکپارچه و میانرشتهای شکل گرفته است که با تلفیق مفاهیم بنیادین از حوزههای حسابداری رفتاری، مالی شرکتی، نظریۀ مدیریت راهبردی و اقتصاد پایدار، روابط پیچیده و چندسطحی میان چسبندگی هزینه، کارایی سرمایهگذاری، شفافیت سود و مدیریت پایدار را واکاوی میکند. این رویکرد امکان درکی جامعتر از سازوکارهای علّی و معلولی حاکم بر این روابط را در بسترهای سازمانی، صنعتی و کلان اقتصادی فراهم میکند.
بر اساس نظریۀ نمایندگی، تضاد منافع بین سهامداران و مدیران میتواند به رفتارهای نامتقارن در مدیریت منابع منجر شود (Panda & Leepsa, 2017). چسبندگی هزینه، به عنوان یکی از تجلیهای این تضاد، بازتابی از تمایل مدیران به حفظ منابع مازاد (مانند نیروی کار یا ظرفیت تولید) حتی در دوران رکود است تا از کاهش قدرت چانهزنی شخصی یا هزینههای تعدیل نیروی کار اجتناب کنند (Chen et al., 2024). مطالعات جدید نشان میدهند در شرکتهای با حاکمیت شرکتی ضعیف، چسبندگی هزینه با کاهش شفافیت سود همراه میشود، زیرا مدیران از ابهام اطلاعاتی برای پنهانکردن ناکارآمدیها استفاده میکنند (Oh & Park, 2021). در چارچوب توسعهیافتۀ نظریۀ نمایندگی، چسبندگی هزینه پدیدهای چندبعدی است که ریشه در تعامل پیچیدۀ عوامل روانشناختی، ساختارهای حاکمیتی و ملاحظات راهبردی دارد. بر اساس این دیدگاه، مدیران در مواجهه با کاهش فروش، با نوعی معمای تعدیل منابع روبهرو میشوند که در آن، تصمیمگیری تحت تأثیر سه دسته عوامل کلیدی قرار میگیرد: نخست، ملاحظات شناختی مانند سوگیری وضع موجود و اجتناب از ضرر؛ دوم، محاسبات راهبردی شامل حفظ قابلیتهای سازمانی برای دورههای رونق آتی و سوم، انگیزههای نمایندگی مانند حفظ قدرت چانهزنی و مزایای شخصی. این نگاه جامع به چسبندگی هزینه آن را از یک مفهوم صرفاً حسابداری به پدیدهای مدیریتی-رفتاری ارتقا داده است.
نظریۀ ذینفعان با تأکید بر تعهد شرکتها به گروههای متعدد (سرمایهگذاران، کارکنان، جامعۀ محلی)، چارچوبی برای تبیین الزامات مدیریت پایدار فراهم میکند (Hörisch et al., 2014). بر این اساس، شرکتهایی که به دنبال توازن بین اهداف اقتصادی و مسئولیتهای اجتماعی هستند، ناگزیر هستند در تخصیص منابع، منافع بلندمدت ذینفعان را در اولویت قرار دهند. پژوهشهای اخیر حاکی از آن است که تعهد به مدیریت پایدار، از طریق بهبود شفافیت گزارشگری، میتواند چسبندگی هزینه را کاهش و کارایی سرمایهگذاری را افزایش دهد (Li & Huang, 2023). در تحول اخیر نظریۀ ذینفعان، مدیریت پایدار از سطح واکنشی و انطباقی به مرحلۀ پیشکنشی و ارزشآفرین ارتقا یافته است. در این پارادایم نوین، مسئولیت اجتماعی شرکتها نه به عنوان هزینه، بلکه به مثابۀ فرصتی برای خلق ارزش مشترک و توسعۀ مزیت رقابتی پایدار در نظر گرفته میشود. این تحول مفهومی به ظهور نسلی جدید از معیارهای ارزیابی عملکرد منجر شده است که قادر هستند همزمان ارزش اقتصادی ایجادشده برای سهامداران و ارزش اجتماعی-زیستمحیطی ایجادشده برای سایر ذینفعان را اندازهگیری کنند.
ویژگیهای مدیران بر تصمیمهای شرکت در حوزههای تأمین مالی، سرمایهگذاری و عملیاتی تأثیرگذار هستند (افلاطونی، 1403). نظریۀ رفتاری بر نقش محدودیتهای شناختی و ترجیحات روانشناختی مدیران در تصمیمگیریهای هزینهای تأکید دارد. در محیطهای ناپایدار (مانند نوسانات سیاسی یا اقتصادی)، مدیران تمایل به اتخاذ تصمیمهای محافظهکارانه دارند که میتواند به افزایش چسبندگی هزینه و کاهش ریسکپذیری در سرمایهگذاریهای پایدار بینجامد (Ahmad et al., 2024). در مقابل، ثبات محیطی با ایجاد اطمینان از بازدهی بلندمدت پروژهها، رفتارهای هزینهای را به سمت الگوهای کاراتر سوق میدهد. مطالعات رفتاری در حوزۀ مالی نشان میدهد تصمیمهای هزینهای و سرمایهگذاری مدیران در شرایط عدم قطعیت، تابعی پیچیده از متغیرهای شناختی، هیجانی و نهادی هستند. در این چارچوب، چسبندگی هزینه میتواند بازتابی از سوگیریهای شناختی مانند زیانگریزی و لنگراندازی باشد، حال آنکه سرمایهگذاریهای پایدار معمولاً تحت تأثیر هنجارهای اجتماعی و تعهدات اخلاقی شکل میگیرند. مطالعات اخیر با تلفیق مفاهیم حسابداری و اقتصاد پایداری، بر ضرورت بازتعریف کارایی سرمایهگذاری در قالب معیارهای چندبعدی تأکید دارند. برای مثال، شاخصهایی مانند بازده سرمایهگذاری تعدیلشده بر اساس کربن1 یا نرخ بازده اجتماعی-مالی2 به عنوان معیارهای نوین، همزمان سودآوری و تأثیرات زیستمحیطی را ارزیابی میکنند. این چارچوبها نشان میدهند مدیریت پایدار نه فقط با چسبندگی هزینه در تضاد نیست، بلکه میتواند از طریق ایجاد توازن بین هزینههای کوتاهمدت و منافع بلندمدت، به عاملی برای افزایش تابآوری سازمانی تبدیل شود (Hartlieb & Loy, 2022).
نظریۀ مشروعیت استدلال میکند شرکتها برای کسب مقبولیت اجتماعی، ناگزیر از انطباق با هنجارهای پذیرفتهشده در گزارشگری مالی هستند (Deegan, 2014). شفافیت سود به عنوان ابزاری برای نمایش تعهد به مسئولیتپذیری، نه فقط اعتبار سازمان را افزایش میدهد، بلکه از طریق کاهش هزینههای نمایندگی، به بهینهسازی سرمایهگذاریها کمک میکند ( Ortega-Rodríguez et al., 2020). پژوهشهای جدید در بازارهای نوظهور نشان میدهند فشارهای اجتماعی-محیطی، شرکتها را به سمت افشای دقیقتر سود سوق میدهند، حتی اگر این امر به کوتاهمدت هزینههای عملیاتی را افزایش دهد (Parginos, 2021). در اقتصادهای نوظهور، شفافیت سود به ابزاری راهبردی برای کسب مشروعیت سازمانی تبدیل شده است. شرکتها از طریق افزایش شفافیت گزارشگری مالی نه فقط به کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و هزینههای نمایندگی کمک میکنند، بلکه با جلب اعتماد ذینفعان کلیدی، امکان دستیابی به منابع مالی ارزانتر و فرصتهای رشد پایدارتر را فراهم میکنند. این نقش دوگانۀ شفافیت سود، آن را به حلقۀ اتصال کلیدی بین الزامات پاسخگویی مالی و اهداف پایداری سازمانی تبدیل کرده است.
در این قسمت سعی شده است تا بر اساس مبانی نظری موجود، فرضیههای پژوهش گسترش داده شوند.
فرضیۀ ۱: چسبندگی هزینه تأثیر منفی بر شفافیت سود شرکت دارد.
بر اساس شواهد نظری و یافتههای تجربی، رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود را میتوان در چارچوب سهبُعدی تحلیل کرد. در بُعد اول، مکانیسمهای نمایندگی نقش محوری ایفا میکنند، به طوری که تمایل مدیران به حفظ منابع مازاد در دوران رکود ناشی از انگیزههای شخصی و تلاش برای بیشینهکردن منافع فردی است. این رفتار فرصتطلبانه به ایجاد عدم تقارن اطلاعاتی منجر میشود و فضای لازم برای مدیریت سود و پنهانسازی عملکرد واقعی شرکت را فراهم میآورد. در بُعد دوم، آثار ساختاری چسبندگی هزینه مورد توجه قرار میگیرند؛ پایداری غیرمنطقی سطح هزینهها در مواجهه با کاهش فروش به ایجاد ساختارهای عملیاتی انعطافناپذیری منجر میشود که توانایی شرکت در پاسخگویی به تغییرات محیطی را محدود میکنند. این انعطافناپذیری، مدیران را به سمت اتخاذ سیاستهای گزارشگری کوتاهمدت سوق میدهد تا آثار منفی عملکرد ضعیف را مخفی نگه دارند. بُعد سوم این تحلیل به نقش واسطهای مکانیسمهای حاکمیت شرکتی مربوط میشود. چسبندگی هزینه عمدتاً در محیطهای با حاکمیت شرکتی ضعیف ظهور و بروز مییابد؛ در چنین شرایطی، نهادهای نظارتی ناکارآمد قادر به شناسایی و اصلاح رفتارهای هزینهای نامطلوب نیستند و این امر بهتدریج به شکلگیری فرهنگ عدم شفافیت در سازمان منجر میشود.
فرضیِ ۲: مدیریت پایدار رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود را تضعیف میکند.
مدیریت پایدار به عنوان یک مکانیسم راهبردی، رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود را تعدیل میکند. بر اساس نظریۀ ذینفعان، شرکتهای متعهد به اصول پایداری، با ایجاد
سیستمهای نظارتی قویتر و استانداردهای گزارشگری دقیقتر، هزینههای نمایندگی ناشی از رفتارهای نامتقارن مدیران را کاهش میدهند. این رویکرد از یک سو، با الزام به افشای جامع اطلاعات مالی و غیرمالی، امکان پنهانسازی ناکارآمدیها را محدود میکند و از سوی دیگر، با تلفیق معیارهای پایداری در نظام پاداش مدیران، انگیزههای آنان را با منافع بلندمدت شرکت همسو میکند. در شرکتهای پیشرو در زمینۀ مسئولیتهای اجتماعی، حتی در صورت وجود چسبندگی هزینه، سطح شفافیت سود در حدی مطلوب حفظ میشود، زیرا الزامات مدیریت پایدار مدیران را ملزم به رعایت اصول حاکمیت شرکتی قوی و گزارشگری شفاف میکند. به عبارت دیگر، مدیریت پایدار با تبدیل هزینههای کوتاهمدت به سرمایهگذاریهای بلندمدت در سرمایۀ اجتماعی و اعتبار سازمانی، چارچوبی ایجاد میکند که در آن، انگیزههای مدیران برای حفظ منابع مازاد لزوماً به کاهش شفافیت گزارشگری منجر نمیشوند.
فرضیۀ ۳: ثبات محیطی رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود را تضعیف میکند.
ثبات محیطی به عنوان یک عامل کلیدی، رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود را از طریق مکانیسمهای رفتاری و شناختی تعدیل میکند. بر اساس نظریۀ رفتاری، در شرایط محیطی با ثبات و قابل پیشبینی، مدیران با سطحی پایینتر از عدم اطمینان مواجه هستند و تمایل بیشتری به اتخاذ تصمیمهای هزینهای عقلانی و مبتنی بر اطلاعات شفاف نشان میدهند. این ثبات محیطی، نخست، با کاهش فشارهای کوتاهمدت ناشی از نوسانات بازار، امکان برنامهریزی بلندمدتتر را فراهم میآورد که این امر به کاهش انگیزۀ مدیران برای حفظ منابع مازاد و در نتیجه تضعیف چسبندگی هزینه منجر میشود؛ دوم، در محیطهای باثبات، هزینههای تعدیل منابع بهمراتب کمتر هستند و مدیران با اطمینان خاطر بیشتری به افشای دقیق اطلاعات مالی اقدام میکنند. در دورههای ثبات اقتصادی، رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود به میزانی جالب توجه کاهش مییابد، زیرا ثبات محیطی همسویی بیشتری بین رفتار هزینهای مدیران و انتظارات ذینفعان ایجاد میکند و از این طریق سطح ابهام اطلاعاتی را کاهش میدهد.
فرضیۀ ۴: چسبندگی هزینه تأثیر منفی بر کارایی سرمایهگذاری دارد.
بر اساس مبانی نظری و شواهد تجربی، چسبندگی هزینه از چند طریق کارایی سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهد. نخست آنکه تخصیص نامتقارن منابع ناشی از چسبندگی هزینه به انباشت سرمایه در فعالیتهای کمبازده و غیرمولد منجر میشود؛ این پدیده به ویژه در رابطه با منابعی مشهود است که میتوانستند در پروژههای سودآورتر سرمایهگذاری شوند. دوم آنکه چسبندگی هزینه با کاهش انعطافپذیری مالی، توانایی سازمان در واکنش به فرصتهای سرمایهگذاری جدید را محدود میکند؛ زمانی که بخشی جالب توجه از منابع مالی شرکت به صورت ثابت در هزینههای عملیاتی قفل شده باشد، امکان تخصیص بهینۀ سرمایه به پروژههای نوآورانه و پایدار کاهش مییابد. سوم آنکه از جنبۀ رفتاری، چسبندگی هزینه به شکلگیری نوعی سوگیری شناختی در مدیران منجر میشود که تمایل به حفظ وضع موجود را افزایش میدهد؛ این حالت روانشناختی، نوآوری و خطرپذیری حسابشدۀ لازم برای سرمایهگذاریهای کارآمد را تضعیف میکند.
فرضیۀ ۵: مدیریت پایدار رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و کارایی سرمایهگذاری را تضعیف میکند.
بر اساس چارچوب اقتصاد پایداری، شرکتهای متعهد به اصول پایداری، با اتخاذ افق بلندمدتتر در تصمیمگیریهای سرمایهگذاری، منابع را به سمت پروژههایی با ریسک کنترلشده و تأثیر پایدار هدایت میکنند. این رویکرد از یک سو، با اولویتدهی به سرمایهگذاریهای زیرساختی و دانشبنیان، اثرات منفی ناشی از رکود منابع در فعالیتهای غیرمولد را خنثی میکند و از سوی دیگر، با ایجاد توازن بین هزینههای جاری و سرمایهای، انعطافپذیری مالی لازم برای بهرهبرداری از فرصتهای سودآور را حفظ میکند. در شرکتهای پیشرو در زمینۀ مسئولیتهای اجتماعی، با وجود چسبندگی هزینه، کارایی سرمایهگذاری در سطحی مطلوب حفظ میشود، زیرا الزامات مدیریت پایدار تخصیص منابع را به سمت طرحهای دارای مزیت رقابتی پایدار سوق میدهند.
فرضیۀ ۶: ثبات محیطی رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و کارایی سرمایهگذاری را تضعیف میکند.
بر اساس نظریۀ نهادی، محیطهای باثبات با ایجاد چارچوبهای قانونی شفاف و قابل پیشبینی، هزینههای تعدیل منابع را به میزانی جالب توجه کاهش میدهند. این کاهش هزینههای تعدیل دو اثر مثبت همزمان دارد؛ نخست، مدیران را از انگیزۀ حفظ منابع مازاد که منشأ اصلی چسبندگی هزینه است، رها میکند و دوم، امکان تخصیص بهینۀ سرمایه به پروژههای سودآور و پایدار را فراهم میآورد. در محیطهای با ثبات بیشتر، شرکتها حتی در صورت مواجهه با چسبندگی هزینه، قادر هستند با بازدهی بیشتری سرمایهگذاری کنند، زیرا ثبات محیطی با کاهش عدم اطمینان، امکان ارزیابی دقیقتر هزینۀ فرصتهای سرمایهگذاری را فراهم میکند. این اثر تعدیلکننده به ویژه در رابطه با سرمایهگذاریهای بلندمدت در فناوریهای پاک و پروژههای زیرساختی پایدار مشهودتر است، زیرا موفقیت اینگونه پروژهها وابستگی زیادی به ثبات محیط کلان دارد.
این پژوهش در دو دستۀ پژوهشهای همبستگی چندگانه و پژوهشهای پسرویدادی طبقهبندی میشود؛ زیرا اولاً روابط بین متغیرهای متعدد را بررسی میکند و دوماً از دادههای جمعآوریشده پس از وقوع رویداد بهره میگیرد. جامعۀ آماری شامل کلیۀ شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران است که از ابتدای سال 1393 تا پایان سال 1402 فعالیت داشتهاند. در این پژوهش از روش غربالگری برای اطمینان از اینکه نمونۀ آماری نمایندهای مناسب از جامعۀ آماری مدنظر باشد، استفاده شده است. در این راستا، معیارهای محدودکنندۀ زیر بر روی جامعۀ پژوهش اعمال شدهاند:
- شرکت قبل از سال 1393 در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده باشد.
- سال مالی شرکت منتهی به پایان اسفندماه باشد.
- جزو شرکتهای سرمایهگذاری، بانکها، مؤسسههای بیمه و لیزینگ نباشد.
- جزو شرکتهای خارجشده از بورس نباشد.
- شرکت در طی دورۀ زمانی پژوهش سال مالی خود را تغییر نداده باشد.
- شرکت مدنظر طی دورۀ پژوهش، وقفۀ معاملاتی بیش از 3 ماه نداشته باشد.
بعد از مدنظر قراردادن کلیۀ معیارهای بالا، نمونۀ پژوهش شامل 110 شرکت به صورت نگارۀ (1) انتخاب شد.
نگارۀ 1: مراحل نمونهگیری پژوهش
Table 1: Research sampling steps
منبع: یافتههای پژوهش
برای دستیابی به اهداف پژوهش، فرضیههای پژوهش بر اساس رویکرد تخمین دادههای ترکیبی با نرمافزار Eviews آزمون شدند. دادههای این پژوهش از منابعی مختلف از جمله صورتهای مالی حسابرسیشده، یادداشتهای توضیحی، گزارش فعالیتهای هیئتمدیره، صورتجلسۀ مجامع عمومی، گزارشهای بورس، سامانۀ جامع اطلاعات ناشران (کدال) و نرمافزار رهآورد نوین گردآوری شده است. همچنین، در این پژوهش از رگرسیون پانل برای تخمین مدل پژوهش، از آزمونهای چاو و هاسمن برای تعیین نوع رگرسیون، از آزمون همخطی برای بررسی عدم تطابق بین متغیرهای مستقل، از آزمون ناهمسان واریانس و خودهمبستگی برای ارزیابی باقیماندهها و در نهایت، از آزمون دیکی-فولر برای بررسی مانایی متغیرهای پژوهش استفاده میشود.
بر اساس فرضیههای پژوهش، مدلهای زیر با هدف آزمون فرضیههای پژوهش استفاده شدهاند:
فرضیۀ اول، دوم و سوم:
رابطۀ (1)
رابطۀ (2)
که در آن، نشاندهندۀ شفافیت سود شرکت i در سال t، چسبندگی هزینه، مدیریت پایدار شرکت، ثبات محیطی شرکت، متغیرهای کنترلی و پسماند مدل است.
- شفافیت سود ( ): برای محاسبۀ شفایت سود در این پژوهش از مدل چنگ و سابرامانیان (Cheng & Subramanyam, 2008) استفاده شده است که رابطۀ بین بازده سهام و سود حسابداری را بررسی میکنند:
رابطۀ (6)
در این مدل، بازده تعدیلشده نسبت به بازار است که از اختلاف بازده سهام با بازده بازار به دست میآید. بازده مرکب دوازده ماه نشاندهندۀ بازده تعدیلشده است. متغیر از تقسیم درآمد خالص تقسیم بر ارزش بازار حقوق صاحبان سهام به دست میآید و متغیر ، اگر شرکت در سال جاری زیان شناسایی کرد مقدار آن یک و در غیر این صورت صفر است. ضرایب و نقش کلیدی در ارزیابی شفافیت سود دارند. ضریب نشاندهندۀ میزان انعکاس سود در بازده سهام برای شرکتهای سودآور است، در حالی که ضریب (اثر متقابل سود و زیان) نشان میدهد آیا بازار به گونهای متفاوت به سود و زیان واکنش نشان میدهد یا خیر. به طور کلی، هرچه رابطۀ بین سود حسابداری و بازده سهام قویتر باشد، شفافیت سود بیشتر در نظر گرفته میشود.
پس از تخمین رابطۀ (6)، با استفاده از رابطۀ (7) معیاری برای شفافیت سود شرکتها استخراج میشود:
رابطۀ (7)
که در آن، نشاندهندۀ مجموع سرمایهگذاری جدید شرکت i در سال t، نرخ رشد درآمد سالانه و یک متغیر کنترلی برای درآمد شرکت است که در صورت منفیبودن رشد درآمد سالانۀ شرکت عدد 1 و در غیر این صورت عدد صفر خواهد گرفت. در این پژوهش، به پیروی از اوه (Oh, 2022)، از قدر مطلق باقیماندۀ ضرب در 1- برای تعریف و تفسیر متغیر وابسته به عنوان کارایی سرمایهگذاری استفاده شده است؛ یعنی هرچه ارزش بیشتر باشد، سرمایهگذاری کارآمدتر است.
چسبندگی هزینه ( ): چسبندگی هزینه به حالتی اطلاق میشود که در آن کاهش هزینه در هنگام کاهش فروش کمتر از افزایش هزینه در هنگام افزایش فروش است. به عبارت دیگر، هزینهها در شرایط رکوردی فروش، انعطافپذیری کمتری از خود نشان میدهند؛ این رفتار ممکن است ناشی از عواملی مختلف مانند تمایل مدیران به حفظ منابع، هزینههای تعدیل نیروی کار یا قراردادهای بلندمدت باشد. به پیروی از اوه و همکاران (Oh et al., 2020)، برای محاسبۀ چسبندگی هزینه از رابطۀ (9) استفاده شده است:
رابطۀ (9)
که در آن، نشاندهندۀ بهای تمامشدۀ کالای فروشرفته، فروش خالص، متغیر مجاری است که اگر فروش سال t نسبت به سال t-1کاهش داشته باشد یک و در غیر این صورت صفر است و متغیر مجاری است که اگر بهای تمامشدۀ کالای فروشرفته در سال t نسبت به سال t-1 افزایش یافته باشد یک و در غیر این صورت صفر است. اگر مقدار مثبت باشد، نشاندهندۀ وجود چسبندگی هزینه در شرکت است؛ یعنی در شرایط کاهش فروش، هزینهها به نسبت کمتری کاهش یافتهاند، در حالی که در حالت عادی انتظار میرود هزینهها متناسب با فروش تعدیل شوند. اگر مقدار صفر یا منفی باشد، نشاندهندۀ عدم وجود چسبندگی هزینه است؛ یعنی هزینهها به صورت متقارن و متناسب با تغییرات فروش تعدیل شدهاند. شرکتهایی که بزرگتر از صفر دارند، به عنوان شرکتهای با چسبندگی هزینه (مقدار ۱) طبقهبندی میشوند. شرکتهای دیگر به عنوان شرکتهای بدون چسبندگی هزینه (مقدار ۰) در نظر گرفته میشوند.
مدیریت پایدار شرکت ( ): مدیریت پایدار شرکت به سیاستها و عملکردهای یک شرکت در زمینۀ مسئولیتپذیری اجتماعی، محیطزیستی و حاکمیتی اشاره دارد که نشاندهندۀ تعهد بلندمدت شرکت به توسعۀ پایدار است. این معیار از طریق ارزیابی نقاط قوت و ضعف شرکت در ابعاد مختلف پایداری محاسبه میشود. در اینجا، از چکلیست پژوهش امین و صالح نژاد (1399) شامل ابعاد حاکمیتی، زیستمحیطی، اجتماعی، تنوعبخشی، روابط کارکنان، کیفیت محصول و حقوق بشر استفاده شده است. این روش با ترکیب ۷ بُعد کلیدی پایداری و محاسبۀ امتیاز خالص برای هر بُعد، معیاری کمّی برای سنجش مدیریت پایدار شرکت ارائه میدهد. در صورتی که شرکت تحت ارزیابی معیارهای نقاط قوت را برآورده کند، امتیاز 1 را دریافت خواهد کرد؛ در غیر این صورت، امتیاز صفر را دریافت میکند. همچنین، در صورت برقراری معیارهای نقاط ضعف، شرکت امتیاز 1 را دریافت خواهد کرد؛ در غیر این صورت، امتیاز صفر را دریافت میکند. امتیاز خالص هر بُعد از تفاضل نقاط ضعف از نقاط قوت محاسبه میشود و در نهایت، امتیاز کل مدیریت پایدار شرکت از جمع جبری امتیازات تمامی ابعاد به دست میآید. در اینجا، به منظور محاسبۀ امتیاز کل مدیریت پایدار شرکت از رابطۀ (10) استفاده میشود:
رابطۀ (10)
این روش امکان مقایسۀ کمّی عملکرد پایداری شرکتها را فراهم میکند، به طوری که امتیاز مثبت نشاندهندۀ عملکرد مطلوب، امتیاز صفر بیانگر عملکرد متوسط و امتیاز منفی حاکی از ضعف در مدیریت پایدار است. هرچند این چارچوب از جامعیتی مناسب برخوردار است، محدودیتهایی مانند ذهنیبودن برخی از معیارهای ارزیابی، وابستگی به کیفیت افشای اطلاعات و وزن یکسان ابعاد مختلف را نیز باید در تفسیر نتایج مدنظر قرار داد.
ثبات محیطی شرکت ( ): ادبیات موجود دو رویکرد اصلی را برای ارزیابی ثبات محیطی یک شرکت ترسیم میکند. رویکرد اول شامل استفاده از شاخصهای ذهنی است که ثبات محیطی را بر اساس رفتارهای درکشدۀ مدیران ارشد ارزیابی میکنند. به طور معمول، این شاخصهای ذهنی از طریق پرسشنامههای پیمایشی مانند پژوهش تان (Tan, 2001) جمعآوری میشوند. رویکرد دوم از شاخصهای عینی مانند درآمد فروش و فروش ناویژه مانند پژوهش گوش و اولسن (Ghosh & Olsen, 2009) و دنگ و همکاران (Deng et al., 2022) استفاده میکند. با توجه به عدم دقت موجود در روش پرسشنامه، این پژوهش ضریب تغییرات فروش را به عنوان معیاری برای اندازهگیری ثبات محیطی شرکت اتخاذ میکند. این رویکرد با روششناسی استفادهشده توسط آریفتیارا و همکاران (Arieftiara et al., 2017) مطابق رابطۀ (11) مشخص شده است:
رابطۀ (11)
که در آن، ضریب تغییرات فروش، متغیر ثبات محیطی، میزان فروش و میانگین فروشهای شرکت طی دورۀ مورد مطالعه است. به طور کلی، انتظار میرود هرچه نوسان فروش بیشتر باشد، محیط فعالیت شرکت بیثباتتر باشد؛ از این رو، برای محاسبۀ متغیر ثبات محیطی، ضریب تغییرات فروش به صورت معکوس استفاده شده است.
متغیرهای کنترلی: به پیروی از پژوهشهای اوه (Oh, 2022)، لی و همکاران (Lee et al., 2021) و حبیب و حسن (Habib & Hasan, 2019)، متغیرهای زیر به عنوان متغیرهای کنترلی مدل استفاده شدهاند:
اندازۀ شرکت ( ): لگاریتم طبیعی داراییهای شرکت؛
بازده داراییها ( ): نسبت سود خالص به میانگین مجموع داراییها؛
اهرم مالی ( ): نسبت بدهیها بر ارزش دفتری داراییها؛
دارایی نامشهود ( ): مجموع دارایی نامشهود بر ارزش دفتری کل داراییها؛
رشد فروش ( ): تغییرات فروش بین سال t و t-1 تقسیم بر فروش سال t-1؛
ارزش بازار به دفتری ( ): ارزش بازار حقوق صاحبان سهام تقسیم بر ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام؛
مالکیت هیئتمدیره ( ): درصد سهام تحت مالکیت اعضای هیئتمدیره.
با در نظر گرفتن معیارهای اشارهشده در قسمت روش پژوهش و تأثیر آن روی اندازۀ نمونه، در کل از اطلاعات مالی ۱10 شرکت طی سالهای 1393 تا 1402 استفاده شد. تعداد مشاهدات سال – شرکت بر اساس دادههای ترکیبی، 1100 مشاهده بوده است و شرکتها به طور کاملاً تصادفی بین صنایع توزیع شدهاند.
نگارۀ 2: آمار توصیفی
Table 2: Descriptive statistics
|
متغیرها |
نماد |
میانگین |
میانه |
حداکثر |
حداقل |
انحراف معیار |
|
شفافیت سود |
|
089/0 |
191/0 |
778/2 |
711/5- |
333/0 |
|
کارایی سرمایهگذاری |
|
065/0- |
043/0- |
000/0 |
970/0- |
101/0 |
|
چسبندگی هزینه |
|
001/0 |
000/0 |
540/0 |
721/0- |
074/0 |
|
ثبات محیطی |
|
126/0 |
052/0 |
990/0 |
001/0 |
186/0 |
|
مدیریت پایدار شرکت |
|
840/4 |
000/5 |
000/15 |
000/8- |
950/3 |
|
اندازۀ شرکت |
|
870/14 |
750/14 |
464/20 |
192/11 |
540/1 |
|
بازده داراییها |
|
178/0 |
154/0 |
673/0 |
188/0- |
146/0 |
|
اهرم مالی |
|
652/0 |
282/0 |
999/0 |
008/0 |
262/0 |
|
دارایی نامشهود |
|
004/0 |
002/0 |
055/0 |
000/0 |
008/0 |
|
رشد فروش |
|
412/0 |
342/0 |
651/4 |
909/0- |
517/0 |
|
ارزش بازار به دفتری |
|
903/3 |
790/2 |
911/16 |
298/0 |
223/3 |
|
مالکیت هیئتمدیره |
|
635/0 |
701/0 |
989/0 |
000/0 |
259/0 |
منبع: یافتههای پژوهش
در نگارۀ (2) مشاهده میشود متوسط میزان شفافیت سود شرکتهای تحت بررسی 9 درصد است؛ این میزان بیانگر این است که متوسط شفافیت گزارشگری مالی، به ویژه سود شرکتها، از سطحی قابل قبول برخوردار نیست. میانگین کارایی سرمایهگذاری شرکتها 5/6- درصد است. همچنین، متغیر بازده داراییها دارای میانگین 18 درصد است که به این معناست که 18 درصد از ارزش دفتری داراییها به سود خالص تبدیل شده است. متغیر اهرم مالی دارای میانگین 35 درصد است که به این معناست که 35 درصد از کل داراییها در شرکتهای تحت بررسی از محل بدهیها تأمین شده است. متغیر رشد فروش دارای میانگین 41 درصد است که بیانگر این مطلب است که میزان فروش در شرکتهای تحت بررسی در هر سال نسبت به سال قبل 41 درصد رشد داشته است. متغیر ارزش بازار به ارزش دفتری دارای میانگین 90/3 است که بیانگر آن است که ارزش بازاری شرکتهای تحت بررسی 90/3 برابر ارزش دفتری در این شرکتها بوده است.
در زمینۀ دادههای ترکیبی، بررسی مفروضات رگرسیون کلاسیک اهمیتی ویژه دارد. این مفروضات شامل نرمالبودن توزیع خطاها با میانگین صفر، وجود یا عدم وجود خودهمبستگی، همگنی واریانسها و عدم وجود همخطی در بین متغیرها میشوند. با توجه به اینکه مدل دارای عرض از مبدأ است، فرض صفربودن میانگین خطاها معتبر است. علاوه بر این، با توجه به تعدادی جالب توجه از مشاهدات، توزیع نرمال خطاهای مدل را میتوان بر اساس قضیۀ حد مرکزی و قانون اعداد بزرگ پذیرفت. برای بررسی وجود ناهمسانی واریانس بین جملههای اخلال در مدلهای استفادهشده در پژوهش، از آزمون وایت استفاده شده است. نتایج آزمون ناهمسانی واریانس وایت LR در نگارۀ (3) گزارش شده است.
نگارۀ 3: نتایج آزمون ناهمسانی مدلهای پژوهش
Table 3: Results of the heterogeneity test of research models
|
مدل |
آزمون |
آماره |
احتمال |
نتیجه |
|
1 |
LR |
837/464 |
000/0 |
ناهمسانی واریانس |
|
2 |
LR |
133/454 |
000/0 |
ناهمسانی واریانس |
|
3 |
LR |
491/461 |
000/0 |
ناهمسانی واریانس |
منبع: یافتههای پژوهش
نگارۀ 4: نتایج آزمون ریشۀ واحد متغیرهای پژوهش
Table 4: Unit root test results of research variables
|
متغیرها |
نماد |
آمارۀ ریشۀ واحد |
احتمال |
نتیجه |
|
شفافیت سود |
|
18/342 |
000/0 |
ایستا |
|
کارایی سرمایهگذاری |
|
95/276 |
000/0 |
ایستا |
|
چسبندگی هزینه |
|
37/419 |
000/0 |
ایستا |
|
ثبات محیطی |
|
62/305 |
000/0 |
ایستا |
|
مدیریت پایدار شرکت |
|
24/187 |
000/0 |
ایستا |
|
اندازۀ شرکت |
|
09/231 |
000/0 |
ایستا |
|
بازده داراییها |
|
53/398 |
000/0 |
ایستا |
|
اهرم مالی |
|
71/259 |
000/0 |
ایستا |
|
دارایی نامشهود |
|
80/245 |
000/0 |
ایستا |
|
رشد فروش |
|
88/224 |
000/0 |
ایستا |
|
ارزش بازار به دفتری |
|
29/361 |
000/0 |
ایستا |
|
مالکیت هیئتمدیره |
|
07/289 |
000/0 |
ایستا |
منبع: یافتههای پژوهش
با توجه به وجود ناهمسانی واریانس، برای آزمون مدلهای پژوهش نیاز به استفاده از روش حداقل مربعات تعمیمیافته یا EGLS است. از آنجا که دادهها به صورت پانلی هستند، از آزمون دیکی-فولر تعمیمیافتۀ فیشر (ADF-Fisher) برای بررسی ایستایی متغیرها استفاده شده است. بر اساس این آزمون، اگر احتمال مقدار آمارههای محاسبهشده کمتر از ۵ درصد باشد، فرضیۀ صفر مبنی بر وجود ریشۀ واحد رد میشود و میتوان نتیجه گرفت متغیر مدنظر ایستاست. این تحلیل به منظور اطمینان از پایایی دادهها و جلوگیری از برآوردهای نادرست در مدلسازی اقتصادسنجی انجام شده است. نتایج حاصل از این آزمون در نگارۀ (4) ارائه شده است.
همچنین، به منظور بررسی همخطی بین متغیرها از معیار عامل تورم واریانس ( ) استفاده شده است. نتایج آزمون همخطی در نگارۀ (5) نشان میدهد مشکل همخطی بین متغیرهای این پژوهش وجود ندارد.
نگارۀ 5: نتایج آزمون همخطی متغیرهای پژوهش
Table 5: Results of the collinearity test of research variables
|
متغیرها |
نماد |
آزمون همخطی |
|
|
آمارۀ VIF |
همخطی |
||
|
شفافیت سود |
|
571/1 |
ندارد |
|
کارایی سرمایهگذاری |
|
527/1 |
ندارد |
|
چسبندگی هزینه |
|
186/2 |
ندارد |
|
ثبات محیطی |
|
113/2 |
ندارد |
|
مدیریت پایدار شرکت |
|
291/3 |
ندارد |
|
اندازۀ شرکت |
|
537/1 |
ندارد |
|
بازده داراییها |
|
532/1 |
ندارد |
|
اهرم مالی |
|
159/2 |
ندارد |
|
دارایی نامشهود |
|
380/1 |
ندارد |
|
رشد فروش |
|
414/2 |
ندارد |
|
ارزش بازار به دفتری |
|
473/2 |
ندارد |
|
مالکیت هیئتمدیره |
|
956/1 |
ندارد |
منبع: یافتههای پژوهش
به منظور بررسی معنادار بودن روش اثرات ثابت، باید از دو آزمون F لیمر و هاسمن استفاده کرد. نتایج آزمون F لیمر در نگارۀ (6) گزارش شده است.
نگارۀ 6: نتایج آزمون F لیمر
Table 6: Results of the F-limer test
|
مدل |
آمارۀ F |
مقدار احتمال |
نتیجه |
|
1 |
678/0 |
995/0 |
دادهها پول |
|
2 |
681/0 |
995/0 |
دادهها پول |
|
3 |
680/0 |
995/0 |
دادهها پول |
منبع: یافتههای پژوهش
همانطور که مشاهده میشود، برای آزمون مدلهای پژوهش، اثرات ثابت وجود ندارند و نیازی به استفاده از آزمون هاسمن نیست. پیش از بررسی فرضیههای پژوهش، به منظور تحلیل روابط علّی بین متغیرهای کلیدی، آزمون علیت گرنجر3 به کار گرفته شده است. این آزمون به منظور تعیین جهت تأثیرگذاری میان متغیرهای چسبندگی هزینه، شفافیت سود و کارایی سرمایهگذاری انجام شد.
نگارۀ 7: نتایج برازش آزمون علیت گرنجری
Table 7: Results of Granger Causality Test Fitting
|
رابطه |
آمارۀ آزمون |
مقدار احتمال |
نتیجه |
|
← |
82/6 |
023/0 |
علیت یکطرفه |
|
← |
35/1 |
287/0 |
عدم علیت |
|
← |
76/8 |
017/0 |
علیت یکطرفه |
|
← |
23/1 |
312/0 |
عدم علیت |
منبع: یافتههای پژوهش
یافتههای حاصل از آزمون که در نگارۀ (7) ارائه شده است، حاکی از وجود روابط علّی یکسویه میان متغیرهای یادشده است. به طور مشخص، نتایج نشان میدهد یک رابطۀ یکطرفه از چسبندگی هزینه به سمت شفافیت سود و یک رابطۀ یکطرفه از چسبندگی هزینه به سمت کارایی سرمایهگذاری وجود دارد. این یافتهها مؤید آن است که تغییرات در متغیر چسبندگی هزینه میتواند به عنوان عاملی پیشبین در تغییرات شفافیت سود و کارایی سرمایهگذاری عمل کند، در حالی که عکس این رابطه از لحاظ آماری معنادار نبوده است.
پژوهش پیش رو دارای سه مدل است. متغیر وابسته در مدل اول شفافیت سود و متغیر مستقل چسبندگی هزینه است و متغیرهای تعدیلگر مدیریت پایدار و ثبات محیطی هستند. نتایج حاصل از تخمین مدل اول پژوهش در نگارۀ (8) ارائه شده است.
نتایج نگارۀ (8) نشان میدهد متغیر چسبندگی هزینه در مدل معنادار و ضریب برآوردی برای متغیر یادشده منفی است. از آنجا که مقدار ارزش احتمال کمتر از 5 درصد است، میتوان گفت رابطهای منفی و معنادار بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود در شرکتهای تحت بررسی وجود دارد؛ در نتیجه، فرضیۀ اول پژوهش تأیید میشود.
از آنجا که مقدار ارزش احتمال متغیر تعدیلگر چسبندگی هزینه در مدیریت پایدار بیشتر از 5 درصد است، میتوان گفت رابطهای معنادار بین این متغیر و شفافیت سود وجود ندارد. به بیان دیگر، مدیریت پایدار شرکت بر رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و شفافیت سود تأثیرگذار نیست؛ از این رو، نمیتوان فرضیۀ دوم پژوهش را تأیید کرد. با این حال، ضریب متغیر ثبات محیطی و متغیر تعدیلگر چسبندگی هزینه در ثبات محیطی نشان میدهد ثبات محیطی شفافیت سود شرکت را افزایش میدهد و همچنین، ثبات محیطی رابطۀ منفی چسبندگی هزینه و شفافیت سود را تضعیف میکند؛ در نتیجه، فرضیۀ سوم پژوهش تأیید میشود. همچنین، بر اساس ضرایب معناداری مدل، بازده داراییها و ارزش بازاری به دفتری شرکت تأثیر منفی بر شفافیت سود و اهرم مالی دارد و دارایی نامشهود و مالکیت هیئتمدیره تأثیر مثبت بر شفایت سود شرکتهای تحت بررسی دارد. در مدل اول پژوهش، بر اساس ضریب تعیین تعدیلشده، 51 درصد از تغییرات متغیر وابسته توسط متغیرهای مستقل و کنترلی تبیین میشود. همچنین، ارزش احتمال آمارۀ F کوچکتر از 5 درصد است که بیانگر آن است که رگرسیون از اعتبار آماری لازم برخوردار است و رابطهای خطی میان متغیرهای مستقل و وابسته وجود دارد.
نگارۀ 8: نتایج آزمون تحلیل رگرسیون مدل اول پژوهش
Table 8: Results of regression analysis test of the first research model
|
|
|||||
|
متغیرها |
نماد |
ضریب |
انحراف معیار |
آمارۀ t |
مقدار احتمال |
|
چسبندگی هزینه |
|
093/0- |
037/0 |
504/2- |
012/0 |
|
مدیریت پایدار شرکت |
|
025/0 |
008/0 |
025/3 |
002/0 |
|
چسبندگی هزینه * مدیریت پایدار |
|
059/0 |
117/0 |
504/0 |
614/0 |
|
ثبات محیطی |
|
003/0 |
001/0 |
172/4 |
000/0 |
|
چسبندگی هزینه * ثبات محیطی |
|
001/0- |
001/0 |
975/1- |
047/0 |
|
اندازۀ شرکت |
|
205/0- |
275/0 |
743/0- |
457/0 |
|
بازده داراییها |
|
063/0- |
027/0 |
279/2- |
023/0 |
|
اهرم مالی |
|
274/0 |
115/0 |
381/2 |
017/0 |
|
دارایی نامشهود |
|
675/0 |
335/0 |
010/2 |
044/0 |
|
رشد فروش |
|
030/0- |
038/0 |
789/0- |
430/0 |
|
ارزش بازار به دفتری |
|
041/0- |
009/0 |
245/4- |
000/0 |
|
مالکیت هیئتمدیره |
|
103/0 |
045/0 |
249/2 |
024/0 |
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
آمارۀ F |
مقدار احتمال |
آمارۀ دوربین واتسون |
||
|
513/0 |
745/3 |
000/0 |
128/2 |
||
منبع: یافتههای پژوهش
متغیر وابسته در مدل دوم کارایی سرمایهگذاری و متغیر مستقل چسبندگی هزینه است و متغیرهای تعدیلگر مدیریت پایدار و ثبات محیطی هستند. نتایج حاصل از تخمین مدل دوم پژوهش در نگارۀ (9) ارائه شده است.
بر اساس نتایج نگارۀ (9)، چسبندگی هزینهها همچنان تأثیر منفی بر کارایی سرمایهگذاری شرکت خواهد داشت، اما مدیریت پایدار شرکت تأثیر مثبت بر کارایی سرمایهگذاری دارد؛ در نتیجه، فرضیۀ چهارم پژوهش نیز تأیید میشود. همانند مدل اول پژوهش و فرضیۀ دوم، ضریب متغیر تعدیلگر چسبندگی هزینه در مدیریت پایدار شرکت معنادار نیست و در نتیجه، مدیریت پایدار شرکت رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و کارایی سرمایهگذاری را تضعیف نمیکند؛ از این رو، فرضیۀ پنجم پژوهش را نیز نمیتوان تأیید کرد. نتایج نشان میدهد ضریب ثبات محیطی شرکت مثبت و معنادار است و همچنین، ثبات محیطی شرکت رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه و کارایی سرمایهگذاری را تضعیف کرده است؛ در نتیجه، فرضیۀ ششم پژوهش تأیید میشود. در مدل دوم پژوهش، ضریب تعیین 46 درصد است و آمارۀ f اعتبار آزمون مدل دوم را تأیید میکند.
نگارۀ 9: نتایج آزمون تحلیل رگرسیون مدل دوم پژوهش
Table 9: Results of regression analysis test of the second research model
|
|
|||||
|
متغیرها |
نماد |
ضریب |
انحراف معیار |
آمارۀ t |
مقدار احتمال |
|
چسبندگی هزینه |
|
102/0- |
032/0 |
140/3- |
002/0 |
|
مدیریت پایدار شرکت |
|
283/0 |
088/0 |
209/3 |
001/0 |
|
چسبندگی هزینه * مدیریت پایدار |
|
115/0 |
109/0 |
052/1 |
293/0 |
|
ثبات محیطی |
|
063/0 |
026/0 |
395/2 |
017/0 |
|
چسبندگی هزینه * ثبات محیطی |
|
003/0- |
001/0 |
167/2- |
032/0 |
|
اندازۀ شرکت |
|
283/0- |
459/0 |
616/0- |
537/0 |
|
بازده داراییها |
|
099/0- |
031/0 |
143/3- |
002/0 |
|
اهرم مالی |
|
217/0 |
110/0 |
970/1 |
049/0 |
|
دارایی نامشهود |
|
215/0 |
079/0 |
708/2 |
007/0 |
|
رشد فروش |
|
006/0- |
014/0 |
410/0- |
671/0 |
|
ارزش بازار به دفتری |
|
101/0- |
023/0 |
355/4- |
000/0 |
|
مالکیت هیئتمدیره |
|
090/0 |
013/0 |
770/6 |
000/0 |
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
آمارۀ F |
مقدار احتمال |
آمارۀ دوربین واتسون |
||
|
461/0 |
837/3 |
000/0 |
131/2 |
||
منبع: یافتههای پژوهش
به منظور استحکام نتایج پژوهش، در مدل سوم، تأثیر متغیرهای تحت بررسی در رابطۀ مستقیم بین کارایی سرمایهگذاری و شفافیت سود شرکتها بررسی شده است. متغیر وابسته در مدل سوم شفافیت سود است، متغیرهای مستقل چسبندگی هزینه و کارایی سرمایهگذاری و متغیرهای تعدیلگر مدیریت پایدار و ثبات محیطی هستند. نتایج حاصل از تخمین مدل سوم پژوهش در نگارۀ (10) ارائه شده است.
نتایج آزمون استحکام پژوهش در نگارۀ (10) تأییدکنندۀ تأثیر منفی چسبندگی هزینه بر شفافیت سود، تأثیر مثبت مدیریت پایدار و ثبات محیطی بر شفافیت سود و اثر تضعیفی ثبات محیطی در رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه بر شفافیت سود است. در مدل سوم پژوهش، همچنان متغیر مدیریت پایدار تأثیری معنادار بر رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه بر شفافیت سود ندارد. همچنین، نتایج مدل سوم نشان میدهد افزایش کارایی سرمایهگذاری شرکتها میتواند شفافیت سود را افزایش دهد.
نگارۀ 10: آزمون استحکام نتایج پژوهش با تحلیل رگرسیون مدل سوم
Table 10: Testing the robustness of the research results with regression analysis of the third model
|
|
|||||
|
متغیرها |
نماد |
ضریب |
انحراف معیار |
آمارۀ t |
مقدار احتمال |
|
کارایی سرمایهگذاری |
|
033/0 |
010/0 |
115/3 |
001/0 |
|
چسبندگی هزینه |
|
102/0- |
049/0 |
079/2- |
037/0 |
|
مدیریت پایدار شرکت |
|
052/0 |
026/0 |
973/1 |
048/0 |
|
چسبندگی هزینه * مدیریت پایدار |
|
065/0 |
135/0 |
481/0 |
630/0 |
|
ثبات محیطی |
|
004/0 |
001/0 |
346/3 |
001/0 |
|
چسبندگی هزینه * ثبات محیطی |
|
002/0- |
001/0 |
013/2- |
044/0 |
|
اندازۀ شرکت |
|
171/0- |
092/0 |
840/1- |
139/0 |
|
بازده داراییها |
|
071/0- |
017/0 |
127/4- |
000/0 |
|
اهرم مالی |
|
199/0 |
085/0 |
328/2 |
020/0 |
|
دارایی نامشهود |
|
781/0 |
336/0 |
320/2 |
021/0 |
|
رشد فروش |
|
054/0- |
051/0 |
050/1- |
292/0 |
|
ارزش بازار به دفتری |
|
034/0- |
009/0 |
466/3- |
000/0 |
|
مالکیت هیئتمدیره |
|
076/0 |
032/0 |
343/2 |
019/0 |
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
آمارۀ F |
مقدار احتمال |
آماره دوربین واتسون |
||
|
579/0 |
312/4 |
000/0 |
114/2 |
||
منبع: یافتههای پژوهش
این پژوهش با آشکارسازی تأثیرات محیط نهادی ایران بر روابط بین متغیرهای مالی-حسابداری، لزوم بازتعریف معیارهای پایداری در چارچوبی بومی را نشان میدهد. اگر اطلاعات حسابداری شفاف نباشد یا تحریف شده باشد، باعث میشود کاربران نتوانند تصمیمهای منطقی بگیرند. هرچه اطلاعات حسابداری شفافتر و دقیقتر باشد، تصمیمهایی که کاربران اطلاعات میتوانند اتخاذ کنند منطقیتر هستند. هدف از آزمون فرضیۀ اول در این پژوهش ارزیابی تأثیر چسبندگی هزینه بر شفافیت سود است. با توجه به نتایج حاصل، چسبندگی هزینه تأثیر منفی بر شفافیت سود دارد. نتیجۀ آزمون این فرضیه با نتیجۀ بهدستآمده از پژوهشهای علیمرادی شریفآبادی و نریمانی (۱۳۹7)، سلیمانی امیری و همکاران (۱۳۹7)، اوه و پارک (Oh & Park, 2021) همراستاست. به عبارت سادهتر، میتوان بیان کرد چسبندگی هزینه که ناشی از رفتار نامتقارن هزینههاست در نتیجۀ شرایط شرکت است که این نتایج در صورتهای مالی نمود پیدا میکند و به صورت مستقیم بر شفافیت اطلاعات شرکت تأثیر منفی خواهد گذاشت. همچنین، بر اساس فرضیۀ چهارم پژوهش، چسبندگی هزینهها تأثیر منفی بر کارایی سرمایهگذاری شرکتها دارد که این امر با یافتههای پژوهش هاومین (Haomin, 2014) منطبق است.
با این حال، مطالعات مربوط به رفتار هزینۀ نامتقارن منطقهایی مختلف را برای علت عدم تقارن هزینه ارائه کردهاند که یکی از آنها تصمیمگیری راهبردی مدیران با توجه به عدم قطعیت تقاضای آینده است؛ یعنی منطق این است که رفتار هزینۀ نامتقارن نتیجۀ تصمیمگیری است که محیط تجاری شرکت و ویژگیهای ساختاری صنعتی که شرکت به آن تعلق دارد را منعکس میکند. منطقی که علاوه بر آن اعمال میشود این است که رفتار هزینۀ نامتقارن در فرایندی ظاهر میشود که از طریق آن مدیران منافع و مطلوبیت خصوصی خود را دنبال میکنند. در بستر اقتصاد ایران، تحریمها و نوسانات ارزی با تشدید عدم اطمینان محیطی، انگیزۀ مدیران برای اتخاذ تصمیمهای محافظهکارانه را تقویت کردهاند. در این شرایط، ثبات محیطی در صنایعی با سیاستهای کلان پیشبینیپذیر (مانند انرژیهای تجدیدپذیر)، با کاهش هزینههای تعدیل منابع، امکان همسویی چسبندگی هزینه با شاخصهای عملکردی را فراهم کرده است. بر اساس فرضیهها، چسبندگی هزینهها در شرکتهای تحت بررسی نتیجۀ تصمیمهای سنجیدۀ مدیران است. در دورههای کاهش فروش، برخی از مدیران این کاهش را گذرا میدانند و بازگشت سریع به سطوح قبلی فروش را پیشبینی میکنند؛ در نتیجه، آنها عمداً ترجیح میدهند منابع مرتبط با فعالیتهای عملیاتی را در دورههای کاهش فروش حفظ کنند. این راهبرد از آنجا ناشی میشود که حذف منابع در پاسخ به کاهش فروش و به دنبال آن نیاز به کسب مجدد آنها در صورت بازگشت مجدد فروش به افزایش هزینهها برای شرکت در طول زمان منجر میشود. میزان افزایش در هزینهها هنگام افزایش در سطح فعالیت، بیشتر از میزان کاهش در هزینهها هنگام کاهش در حجم فعالیت است. بیثباتیها بازده داراییها را کاهش و هزینۀ تأمین مالی خارجی را افزایش میدهند؛ در نتیجه، محدودیتهای مالی شرکتها را تشدید میکنند که این امر انگیزۀ عدم شفافیت در اطلاعات حسابداری را افزایش میدهد. بر اساس فرضیههای سوم و ششم پژوهش، ثبات محیطی در شرکتهای تحت بررسی رابطۀ منفی بین چسبندگی هزینه، شفافیت سود و کارایی سرمایهگذاری را تضعیف میکند؛ نتایج این فرضیهها با یافتههای پژوهشهای فنگ و همکاران (Feng et al., 2022)، ون هوانگ و همکاران (Van Hoang et al., 2021) و رحمان و همکاران (Rehman et al., 2024) همخوانی دارد.
شرکتها باید نه فقط به عملکرد مالی، بلکه به معیارهای عملکرد غیرمالی مانند محیط، اخلاق و مسائل اجتماعی نیز توجه کنند. در فرضیۀ دوم و پنجم پژوهش، تأثیر مدیریت پایدار بر رابطۀ چسبندگی هزینهها و شفافیت سود و رابطۀ چسبندگی هزینهها و کارایی سرمایهگذاری بررسی شده است. هرچند بر اساس نتایج پژوهشهایی مانند اوه و پارک (Oh & Park, 2021)، باندوی و همکاران (Băndoi et al., 2021)، الدولایمی و همکاران (Al-Dulaimi et al., 2020)، کوایب (Kouaib, 2022) و هریماوان و همکاران (Harymawan et al., 2022) ، انتظار میرود مدیریت پایدار بر رابطۀ بین چسبندگی هزینهها، شفافیت سود و کارایی سرمایهگذاری تأثیرگذار باشد، نتایج این پژوهش تأییدکنندۀ این فرضیهها در شرکتهای تحت بررسی نبوده است. گفتنی است، ساختار رقابتی بازار ایران با سلطۀ بنگاههای دولتی، فشار لازم برای شفافیت مالی را کاهش داده است. این عوامل در کنار ضعف مشوقهای نهادی (مانند نبود حمایت از پروژههای ESG)، توضیحدهندۀ رد فرضیههای مرتبط با مدیریت پایدار هستند.
با توجه به نتایج بهدستآمده از پژوهش، میتوان دریافت چسبندگی هزینه تأثیر منفی بر شفافیت سود و کارایی سرمایهگذاری دارد؛ از این رو، به مالکان شرکتها و به ویژه اعضای هیئتمدیره توصیه میشود در هنگام نظارت بر رفتار مدیران، تضاد منافع را در نظر بگیرند، زیرا چسبندگی هزینه به خواست و با توجه به راهبردهای مدیران به وجود آمده و این امر به صورت مستقیم بر شفافیت اطلاعات صورتهای مالی تأثیرگذار است. از این رو، میتواند به صورت مستقیم بر تصمیمگیری سهامداران نیز تأثیرگذار باشد و نمود این اتفاق بر قیمت و ارزش شرکت مؤثر است و میتواند در آینده شرکت را در هنگام تأمین مالی با مشکلاتی روبهرو کند. از سوی دیگر، به سهامداران توصیه میشود در شرکتهایی که چسبندگی هزینه در آنها مشاهده میشود، برای سرمایهگذاری احتیاط لازم را به خرج دهند، زیرا اطلاعات ارائهشده توسط این شرکتها نسبت به شرکتهای مشابه با چسبندگی هزینه کمتر متفاوت است و کیفیت کمتری دارد و در نتیجه، میتواند در تحلیل آنها از وضعیت شرکت تأثیر مستقیم داشته باشد. این یافتهها با پیشینۀ نظری مبتنی بر نظریۀ نمایندگی و وابستگی منابع همسوست؛ به گونهای که حفظ منابع مازاد در دوران رکود، نه فقط به افزایش عدم تقارن اطلاعاتی میشود، بلکه با قفلکردن سرمایه در فعالیتهای غیرمولد، مانع جریان بهینۀ منابع به سمت پروژههای پایدار میشود.
همانطور که در نتایج اشاره شد، شرکتها باید علاوه بر عملکرد مالی، به معیارهای غیرمالی مانند مسئولیتپذیری اجتماعی نیز توجه کنند، اما فقدان زیرساختهای نهادی (مانند استانداردهای گزارشگری یکپارچه) و فشارهای ناشی از تحریمها، اجرای این الزامات را با چالش مواجه کرده است. پیشنهاد میشود پژوهشهای آتی با بهکارگیری روشهای ترکیبی (کیفی-کمّی) و تمرکز بر صنایع خاص (مانند انرژی)، تعاملات بین تحریمها، مدیریت هزینه و پایداری را به صورت عمیقتر واکاوی کنند. در نهایت، گفتنی است، این مطالعه با چندین محدودیت مهم روبهرو است که باید در تفسیر نتایج مورد توجه قرار گیرند. نخست، مسئلۀ درونزایی ممکن است بر یافتهها تأثیر بگذارد، زیرا متغیرهای پنهان مانند کیفیت حاکمیت شرکتی میتوانند رابطۀ بین متغیرهای تحت بررسی را تحت تأثیر قرار دهند. دوم، دادههای استفادهشده عمدتاً به شرکتهای بزرگ بورسی محدود شدهاند؛ بنابراین، نتایج این پژوهش ممکن است به شرکتهای کوچک و متوسط قابل تعمیم نباشد. علاوه بر این، شرایط خاص اقتصادی دورۀ مورد مطالعه، از جمله تحریمها و نوسانات شدید نرخ ارز، میتواند رفتار هزینهای مدیران را به شکلی متفاوت از محیطهای باثبات اقتصادی تحت تأثیر قرار دهد.
)